|
هنر و صنایع دستی : فیروزه کوبی در استان اصفهاناسناد معتبری برای نمایاندن تقریبی آغاز استفاده از تزئین فیروزه کوب بدست نیامده است. اما آنچه که بر زبان است این است که حدود هفتاد سال پیش از این، صنعتگری بنام« یوسف حکیمان» معروف به محمد رضا در مشهد کار فیروزه کوبی بر روی زینت آلاتی نظیر دستبند، گل سینه، گوشواره... را شروع کرد. و حدود 20 سال بعد این صنعت توسط صنعتگر دیگری بنام«حاج داداش» از مشهد به اصفهان برده شد. ... صنعتگران شاغل در این رشته نیز همچون تولید آن محدودند. در اصفهان فیروزه کوبی علاوه بر جواهرات بر روی ظروفی مانند بشقاب، لیوان، کاسه و گلاب پاش، شمعدان، گلدان و ... نیز بکار برده می شود. یکی از کارهای جنبی صنعت فیروزه کوبی تهیه «زیرساخت» است که در کارگاه زرگری و به طور جداگانه صورت می گیرد.
یک فرآوردة فیروزه کوب اعم از زیور آلات و یا ظروف عبارت از شیئی است طلایی، نقره ای مسی، برنجی، و یا برنزی که ذرات و قطعات ریز سنگ فیروزه بر قسمتهایی از سطوح آنها به شکل موزاییک در کنار هم نشانده شده و به این ترتیب جلوه ای خاص به آن بخشیده می شود. ساخت و پرداخت چنین فرآورده ای شامل دو مرحلة کلی است: الف) آماده کردن زیرساخت در این مرحله اگر شی مورد نظر طلایی یا نقره ای باشد، زرگری ، و اگر مسی یا برنجی باشد زیر ساخت نامیده می شود. ب) فیروزه کوبی در نشاندن فیروزه بر روی زیورآلات، ابتدا زیر ساخت مورد نظر توسط زرگر ساخته میشود وسپس قطعات فیروزه با لاک مخصوص وبه صورت موزائیک بر روی آن نشانده می شود.در پایان تمامی کار به وسیله سنباده سائیده میگردد وصیقل داده میشود. صنعتگر تولید کننده فیروزه کوب در مراحل مختلف کار از ابراز کار و وسایلی نیز بهره می گیرد که عمدتاً شامل قالب، چکش، دریل، چراغ گاز، چراغ بنزینی، گاز انبر، انبردست، پنس، منقاش، لوله های مختلف فلزی، سوهان و سنگ سمباده است. نکتة حایز اهمیت در فیروزه کوبی در درجه نخست نصب صحیح فیروزه برروی فلز است به گونه ای که دارای قدرت کافی بوده و هنگام پرداخت قطعات فیروزه از آن جدا نشود و دیگر اینکه هر چه ظرف فیروزه کوبی شده پرکارتر باشد و قطعات سنگ منظم تر در کنار یکدیگر نصب شده باشد و فاصله زیادی در بین قطعات فیروزه دیده نشود کار دارای ارزش هنری بیشتری است. ـــ ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ گنجینه دستی زیبا و کمیاب ترکمنستانبه رغم ماشینی شدن زندگی هنوز در محله های استان گلستان هستند زنان و مردان ترکمنی که با دستان هنرپردازشان هنرهای دستی کمنظیری را خلق میکنند که حاصل ذوق و ابتکار آنان است. زیورآلات ترکمن با جنس نقره و طلا به دلیل اصالت و زیبایی چشمگیر، علاقه مندان بسیاری در داخل و خارج از کشور به خود جذب کرده است و این هنر به عنوان سوغاتی ارزنده و ماندگار در سبد خرید گردشگران جای بازکرده است. زیورآلات ترکمن تا دهه ۸۰ به دلیل نبود سفارش از طرف زنان ترکمن، گرانی مواد اولیه، نداشتن کاربرد عمومی و پایین بودن دستمزدها از رونق افتاده بود و می رفت تا همانند برخی رشته های پر پیشینه صنایع دستی جایی برای خود در موزه ها بیابد، اما از چند سال پیش این صنعت دوباره احیا شده و ساخت مجدد آن جان گرفت. زیورآلات ترکمنی کاربردهای متنوعی دارد. زنان ترکمن علاوه بر زیورهایی که به کلاه و روسری خود می آویزند، برای تزئین موها نیز زیورهایی خاص دارند، گردنبند، گل یقه، گوشواره، دستبند، تلفیقی از انگشتر و دستبند، تزئینات پیراهن، کت و نیز تزئینات خاص روی وسایل مورد استفاده زنان نظیر شانه، انگشتانه و ابزار نخ ریسی از دیگر زیورهاست. مردان ترکمن هم از زیورآلات خاص خودشان روی انگشتر، کمربندهای نقره ای، خنجر و شلاق اسب استفاده می کنند. اسباب بازیهای کودکان، منگوله و خلال و لباس آنان نیز با زیورآلات تزئین می شود. در این زمینه جمعی از فعالان صنایع دستی در گفتگو با خبرنگار مهر عنوان کردند: برای بازیابی جایگاه واقعی صنایع دستی باید از فعالان این رشته حمایت و برای توسعه و کاربردی شدن آن برنامه ریزی شود. پری محمدی بانوی فعال در رشته زیورآلات سنتی در گمیشان گفت: نقوش و ظریف کاریهای زیورآلات ترکمن اصیل بوده و آن را از دیگر زیورآلات کرانه خزر متمایز می سازد. وی اظهار داشت: افسوس که برخی سودجویان با واردات زیورهای آلات تقلبی و بدلی از برخی کشورها و فروش آن به بهای کم به پویایی و رونق زیورآلات ترکمن لطمه زده اند. وی اظهار داشت: فروش زیورآلات بدلی در بسته بندی های کوچک و با قیمت پایین موجب دلسردی فعالان واقعی این هنر قدیمی شده و هنرمند ترکمنی که با زحمت زیاد روی یک کار وقت می گذاشت و با نقره آن را تهیه می کرد حتی نمی تواند مزد کارش را به دست آورد. وی که 20 سال در این رشته فعالیت دارد، ادامه داد: حمایتها از این رشته هنری کم است و دیگر ترکمنها هم کارهای سنتی را نمی خرند. وی بیان داشت: این روزها کمتر عروسان ترکمن به دنبال استفاده از زیورآلات سنتی خود هستند و طلاهای ساخت جدید جای زیورآلات سنتی را در بین ترکمنها گرفته است. به گفته این بانوی هنرمند، هرچند برخی از سنتهای قدیمی مانند کجاوه نشستن و عروس بردن یا زدن آلاچیق در جشنهای عروسی ترکمنان برگزار می شود اما کسی دیگر در فکر زیورآلات سنتی ترکمن نیست. به تاکید وی، برای توانمند کردن بیشتر تولیدکنندگان باید بازارچه های هفتگی و فروشگاه های صنایع دستی ترویج و گسترش یابد. وی با بیان اینکه صنایع دستی باید وارد خانهها شود، گفت: باید فرهنگ پذیرش صنایع دستی را نیز در سطح جامعه ایجاد کنیم و صنایع را در منازل کاربردی کنیم. معاون صنایع دستی سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری گلستان گفت: زیورآلات ترکمن از رشته های منسوخ شده هنرهای سنتی گلستان است که به دلیل کاربردی بودن، ظرفیت احیای دوباره را داراست. انوشیروان گرایلی به خبرنگار مهر افزود: برای رونق دوباره این هنرسنتی پیشکسوتان این هنر شناسایی شدند ولی بسیاری از این افراد به دلیل بالا بودن سن قادر به فعالیت در این زمینه نبودند. وی اظهار داشت: سرانجام با کمک یکی از این پیشکسوتها کلاس ای آموزشی این هنر سنتی برگزار شد که علاقمندان زیادی در این کلاسها شرکت کردند. وی تصریح کرد: هم اکنون کارگاههایی در شهرهای بندرترکمن، گنبدکاووس و آق قلا فعالیت دارید و تولیدات آنها به کشورهای ترکیه، انگلیس و مجارستان صادر می شود. به گفته گرایلی، زیورآلات ترکمن در بازار داخلی به دلیل بزرگ بودن به عنوان تزئینات و دکوراسیون بیشتر مورد توجه قرار گرفته است. معاون صنایع دستی سازمان میراث فرهنگی گلستان ادامه داد: برای کاربردی کردن زیورآلات در بازار داخلی، آنها با سنگهای قیمتی تلفیق شده تا با همان شکل ولی ظریفتر ساخته شده و قابل قبول بازار داخلی نیز واقع شود اما با وجود بزرگ و سنگین بودن زیورآلات ترکمن خارجیان آنها را می پسندند. وی ادامه داد: اکنون در حال برنامه ریزی برای ثبت این هنردستی ماندگار هستیم تا به نوعی در حفظ آن کمک شود. 80 هزار هنرمند صنایع دستی در 94 رشته صنایع دستی غیربومی و 40 رشته صنایع دستی بومی در استان گلستان فعالیت دارند.
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ سنجاق سینه در ویترین جواهر فروشی هاچرا جای سنجاق سینه در ویترین جواهر فروشی ها خالی است. سلیقه افراد برای استفاده از طلا و جواهر به تعداد تک تک آدم هاست ولی جالب این جاست که اغلب افراد یعنی مصرف کنندگان عمده طلا و جواهر که خانم های محترم باشند، کمتر به خرید یک گل سینه زیبا برای یک ضیافت رسمی و باشکوه فکر می کنند. شاید با قطعیت بتوان گفت که خرید گل سینه در لیست ۱۰ تایی خرید جواهرات یک زن ایرانی هم نیست و به تبع آن کمتر می توان در ویترین گالری ها از گل سینه اثری دید. در معدود گالری هایی هم که گل سینه را برای تکمیل کار خود ارایه کرده اند، انواع مارمولک و سوسمار و سنجاق ک و لاک پشت عرضه شده که ویژه خاص پسندان است. مدل لباس پوشیدن زن ایرانی در مهمانی ها (که عمدتا مراسم عروسی و نامزدی است) این کمتر دیده شدن را دامن می زند چراکه گل سینه را مختص کت ودامن یا کت و شلوار می دانند و البته تا وقتی می توان زیبایی را با سینه ریز های مجلل و گوشواره های بزرگ به رخ کشید، چرا سنجاق سینه؟!! از آن طرف، در آن سوی دنیا کسانی هستند که نه تنها با تمام لباس هایشان بلکه به تناسب عقایدشان از سنجاق سینه استفاده می کنند. این مطلب را برای آشنایی بیشتر با کاربرد گل سینه (یا سنجاق سینه) بخوانید: گل سینه نوعی جواهر تزئینی است که به لباس وصل میشود. معمولا از جنس فلز، اغلب نقره یا طلا است اما گاهی از جنس برنز و سایر فلزات هم ساخته می شود. گل سینه معمولا با یاقوت یا سنگهای قیمتی تزئین شده و ممکن است فقط برای زیبایی و بعضا برای بستن کت از آن استفاده شود. قدیمی ترین سنجاق سینه شناخته شده از عصر برنز به جا مانده است. از آنجایی که شکل و استفاده سنجاق سینه به سرعت تغییر کرده، از لحاظ کمک به شناخت سلسه های تاریخی بسیار مهم هستند. از قرن هجدهم تا دوره ویکتوریا مد بود که سنجاق ی به عنوان تزئین بین مو و عکس بگذارند. این عمل به نشانه عزا بود و سپس کاربرد این وسیله توسعه پیدا کرد و بعنوان یادگاری از اشخاص عزیزی که در قید حیات بودند به کار رفت. معمولا موها بصورت بافته یا حصیری در بین سنجاق سر جای می گرفت و بصورت کمندی بافته شد که در میان کلیپسی نهاده می شد. متداول بود که از سنجاق سرهای تزئینی کوچک برای جمع کردن موهای انسان استفاده شود. سنجاق سرهای دوسویه و دو محوره از سویی چهره ای را به نمایش میگذارند و از سوی دیگر گیره مورا نشان میدهند. مورد اخیر را میتوان با سنگهای نیمه قیمتی شبیه یک کادو تزئین کرد. یک سنجاق دکمه ای یا قابلمه ای سنجاق کوچکی است که اغلب به گوشه یقه الصاق میشود. سنجاق های دکمه ای را میتوان صرفا برای تزئین استفاده کرد و یا میتواند نشان دهنده تعلق فرد استفاده کننده آن به سازمان یا هدفی باشد. بعنوان مثال، سنجاق های دکمه ای دارای نشان پرچم آمریکا پس از حملات تروریستی یازده سپتامبر سال ۲۰۰۱ به خصوص در میان سیاستمداران بسیار متداول شد. در سالهای اخیر، گردآوری سنجاق به یک سرگرمی در میان عامه مردم تبدیل شده است. تقاضا برای طرح های سنجاق بر اساس کاراکترهای کارتون و تم های عامه پسند از قبیل دیسنی، بتی پوپ، و کافه هارد راک افزایش یافته است و منجر به خلق سنجاق های تجاری و دیگر فعالیت های اجتماعی شده است. سنجاق دیسنی یک نمونه برجسته و آشکار است. اهمیت فرهنگیدراتحاد جماهیرشوروی و جمهوری چین سنجاق های سینه با طرح صورت «لنین»و«مائو تسه یونگ» به نشانه احترام توسط جوانان و اعضای حزب کمونیست یا مردمی که دوست داشتند عقیده سیاسی ورسمی خود را نشان دهند استفاده می شد. در چک اسلوکی نشان سنجاق « مائو » در اواخر ۱۹۶۰و اوایل ۱۹۷۰ درحزب کمونیست چک اسلواکی مورد استفاده قرار داشت. در ۱۹۷۰بنیانگذاران «گورو ماهاراج جی »به صورت گسترده ای شروع به استفاده ازدکمه هایی گاه بسیار بزرگ با عکس هایی از گورو روی آنها کردند. طراحیطراحی سنجاق بسیار شبیه به انیمیشن شروع شد. همه چیز به معنای واقعی به صورت دستی با خط آبی کشیده می شود. این کار یا به صورت دیجیتالی انجام می شود یا روی یک برگه با یک جعبه روشن تا تمام اصول کارهای هنری که طرح را شامل می شود طراحی شوند. زمانی که طرح مورد قبول واقع شد به آن مرکب زده شده، رنگ می شود وروی یک ورق مکانیکی قرار می گیرد که مانند یک چاپ اوزالید برای سنجاق است و سپس اندازه گیری های مناسب و قرار دادن یا ساختن بقیه قسمتها انجام می گیرد . فرایند جدید تولیدچین یکی از بزرگترین تولیدکننده های سنجاق سینه در جهان است. در حال حاضر تقریبا تمام مراحل ساخت در چین انجام میشود مخصوصا در داخل و اطراف کوشان که دقیقا خارج شانگهای قرار دارد. نیروی کار ارزان در چین، تولید سنجاق یقه آمریکا را کاملا از دور خارج کرده است. پنج نوع سنجاق بطور اساسی در ساخت یک قطعه تزئینی فلزی با نقوش حکاکی شده بکار میرود: شی تزئینی روکش دار، روکش نازک، عکس برجسته، چاب روی صفحه و چاپ چهار رنگ. در تمامی این مراحل، شکل بیرونی سنجاق از سطح مهر فولادی، آلومینیومی، مسی، برنجی یا آهنی ساخته می شود. در مورد کلوزین یا شی تزئینی روکش دار و روکش نازک باید گفت که شکل و طرح آنها مهرکوبی میشود. کلوزینکلوزین که گاهی اوقات روکش سخت نیز بدان اطلاق میشود صورت حاصل از مهربجا مانده از یک صفحه مسی است . مهر بجا مانده متشکل از نواحی برجسته یا حفره هائی است که با پودر روکش پوشانده میشود ور در مقابل حریق ۸۰۰ تا ۹۰۰ درجه مقاوم است. پس از خنک شدن، سطح این سنجاق به سطح صاف با یک سری نقوش نرم تبدیل میشود و سپس مس بر روی آن نهاده میشود. روکش نرمروند کار در این مورد شبیه اپولا و کلوزین است بدینصورت که رشته های فلزی نواحی رنگ را از یکدیگر مجزا میسازند. برخلاف کلوزین، نواحی رنگی زیر سطح رشته های فلزی نهاده میشوند که به هنگام کشیدن انگشتتان روی آن میتوانید احساسش کنید. همچون روند عکس برجسته، ناحیه فوقانی را میتوان با پوشش محافظ پوشاند بطوری که این تکه نرم به نظر برسد. عکس گذاریدر مرحله عکس گذاری فقط شکل این تکه مهرمیشود. طرح روی این سنجاق بطور شیمیایی بر روی فلز پایه حک میشود و سپس درون آن را با دست پر از رنگ میکنند و قبل از صیقل دادن حرارت میدهند. در مرحله نهایی، یک لایه نازکی از چسب شفاف برسطح آن مالیده میشود. چاپ روی صفحه چاپ روی صفحه یا چاپ مسطح همچون چاپ روی سطح ابریشمی را میتوان با بکار بردن هر رنگی بر روی پایه فلزی با استفاده از روند "سطح ابریشمی" انجام داد. این ها حاوی قالب های رنگ جامد هستند. یک لایه خیلی نازک چسب مواد رنگی را از خراش محافظت میکنند. پشت سنجاققسمت پشت سنجاق می تواند به اندازه قسمت رویی آن مهم باشد، نه تنها به این دلیل که سنجاق را در جای خود نگه می دارد بلکه به این دلیل که می تواند سنجاق را غیر معمول جلوه دهد. قطعات اتصالی به شکل های متفاوتی وجود دارند. ▪ چنگک پروانه ای: یکی از محبوب ترین و جدید ترین شیوه های نصب سنجاق به صورت چنگک پروانه ای است، که گاهی چنگک نظام هم نامیده می شود. پشت سنجاق یک چنگک نصب است که هنگامی که چنگک پروانه ای از قسمت چنگک پیچیده شده و کشیده می شود، سنجاق از چنگک آزاد می شود. چنگک های پروانه ای از فلز، پلاستیک یا لاستیک ساخته می شوند. ▪ چنگک جواهر: چنگک جواهر یا سنجاق کراوات یک طرح ساده ولی زیباست. چنگک زمانی که قسمت چنگک شکل را می پوشاند در محلش قفل می شود. ▪ گیره (قلاب) ایمنی: گیره ایمنی در طراحی مانند سنجاق ایمنی است. یک چنگگ بلند سنجاق ی زیر یک گیره یا قلاب قرار می گیرد تا سنجاق را در محلش نگه دارد. ▪ گیره مغناطیسی: گیره مغناطیسی از یک صفحه آهن ربای کوچک ساخته می شود که به یک آهنربای دیگر در پشت سنجاق وصل شده است. اگرچه این شیوه به صورت کلی از امنیت کمتری برخوردار است ولی از سوراخ شدن لباس جلوگیری کند. ▪ پیچ و مهره: گیره پیچ و مهره ای یکی از ایمن ترین طرح هاست. چنگک به این صورت قلاب می شود که مهره در محل پیچ می شود تا سنجاق را محکم نگه دارد. ▪ سنجاق الصاقی: سنجاق الصاقی دارای یک سوزن نازک با یک گردنبند است که روی سوزن بالا و پایین کشیده می شود تا سنجاق را قفل یا باز کند.
|